TÜİK tarafından açıklanan (ve pek kimsenin inanmadığı) enflasyonun bile %45 seviyesinde olduğu 2024 yılının sonunda, 2025 yılında uygulanacak asgari ücret için artış oranı %30 olarak belirlendi ve çalışan kesim memnun olmadı haliyle. Tartışmaya çok açık bu kararın arkasında yatan gerekçe “2025 yılı hedef enflasyonu kadar artış yapılmalı” düşüncesi. Oysa bu kararı alan aynı kişiler, devletin alacaklarında %44 oranında artış yaptılar! Demek hedef enflasyona sadece ücretli kesim zarar veriyor…

Biraz geçmişe doğru gidince 2016 yılında uygulanacak asgari ücret benzer şekilde %30 artış ile belirlenmiş ve 1000 TL’den 1300TL’ye yükseltilmişti. O yıla kadar görülmemiş bir artış oranıydı çünkü TUİK verisine göre 2015 yıllık enflasyonu %8,8 seviyesindeydi (Son üç yıldaki ortalama enflasyon %8’di). Ortalama ücret artışlarının %7-10 civarında gerçekleştiği bir dönemde, asgari ücrete %30 artış yapılması ciddi bir şok etkisi yaratmıştı. Hafızası kuvvetli olanlar hatırlayacaktır, 2015 Haziran seçimlerinden sonra kurulamayan koalisyonların “istikşafi” görüşmelerinin ardından, Kasım ayındaki erken seçimlerin en dikkat çeken vaadiydi bu artış.

O günlerde dilim döndüğünce anlatmaya çalışmıştım çevremdekilere (tepki görmüştüm bolca), yıllardır kurulmuş olan ücret dengesinin ve beraberinde oluşmuş iş barışının bu artış yüzünden bozulacağını söylemiştim. İşverenlerin sırtına bu artış maliyetini yüklememek gerek, devlet vergilendirme sisteminde değişiklik yapıp yükün bir kısmını almalı filan diye anlatmaya çalışmıştım.

Adı üzerinde “asgari ücret” aslında hukuki bir tabir, devletin koyduğu bir kural, işverenlere verilmiş bir alt sınırdır. “Bu ücretin altında kimseyi çalıştırmazsın” demektir. Bu gün geldiğimiz noktada, çalışan kesimin yaklaşık yarısı asgari ücret civarında maaş alıyor. 2015 yılında kırılan o kristal vazonun sonucunu yaşıyoruz. Oysa gelişmiş ülkelerde asgari ücretle çalışanların oranı, toplam çalışanlar içinde %5-10 arasındadır.

Geleneksel olarak iş dünyasının temel kurallarındandır; çalışıp, çabalayıp, mesleki gelişim gösterip, benzerlerinden ayrışan performans sergileyerek kariyer hareketliliği yaratıp, üst pozisyonlara terfi edilir. Bu terfi ile birlikte gelir seviyesi yükselir ve sosyal statüde, yaşam standartlarında gelişim yaşanır. Bu evrensel kural, tabanda olması gereken asgari ücreti ortalama ücret seviyesine çıkaran politikalar yüzünden ortadan kalkmış durumda. Mavi yaka ile beyaz yaka arasında ücret farkları “gerekli çaba ve özveriyi göstermeye değmeyecek” hale gelince, performanslarda düşüş, gelecek vadeden parlak gençlerde yurtdışına yöneliş ve toplam verimlilik kaygısını ortaya çıkardı.

Kendi iş alanım olan turizm özelinde, yatırımcı ve yöneticilerden en sık duyduğumuz şikayet işgücü eksikliğidir. Nitelikli işgücü filan beklemiyor artık hiç kimse, niteliksiz bile olsa işgücünün eksikliği sorunundan bahsediliyor. Dünyanın en güzel coğrafyasında, müthiş bir turizm destinasyonu yaratmış durumdayız. Ama hizmet üretecek çalışan bulamıyoruz. Ne acı ve zor bir durum. Mevsimlik çalışma, iş güvencesizliği derken son yıllarda artık düşük ücret politikası da işin içine girdi.

Kamu bir işveren olarak (12 ay iş garantili) en düşük seviyedeki memura 2025 yılında yaklaşık 43 bin TL aylık ücret ödeyecek. Ortaokul mezunu, hizmetli kadrosunda, yeni işe girmiş 15/1 dereceli devlet memurunun alacağı ücret bu. Kamu bu ücretleri öderken, turizm sektörü yüzbinlerce alt seviye çalışanına mecburen asgari ücretin %10-15 üzerinde bir ücret belirleyecek. Ve bizler yine işgücü sıkıntısından bahsedeceğiz, dünya ile rekabet etmeye çalıştığımız sektörümüzde hizmet üretecek nitelikli çalışanları bulmak için uğraşacağız.

Yapılması gereken çok basit aslında: ücretlerin üzerindeki vergi yükünü azaltmak. Böyle bir düzenleme ile işverenlerin çalışanları adına ödediği vergi yükü de azalacağı için, istihdam konusunda çekinmeleri gerekmeyecek. Bu sayede çalışanlar arasında, taşıdıkları sorumluluk ve yetkiye paralel olarak daha belirgin ücret farkları yaratılabilir, gençler biraz çaba ve gayret ile yüksek ücretler kazanıp parlak bir gelecek kurabileceklerini görebilirler.